آیا ایران و پاکستان میتوانند طالبان را مدیریت کنند؟

این وضع سیاسی برای دلجویی از ایران و کاهش خشونت در منطقه – به ویژه اقدامات خرابکارانه داخلی – و ترغیب کشورهای متخاصم برای آغاز مذاکرات بود. دلجویی از ایران و عراق تهدید جنگ را از بین نبرد. هنگامی که تلاش های عراق برای شکست دادن ایران به نتیجه نرسید، کشورهای مزبور تصمیم گرفتند که همکاری های امنیتی مداوم را افزایش دهند و دستور کار دیپلماتیک محتاطانه خود را کنار بنهند. کویت به عزم راسخ خود هم چنان ادامه داد، ولی بر روابط امنیتی خود با کشورهای همسایه متخاصم افزود. فشارهای سیاسی و اقتصادی آمریکا بر لبنان هرگز مانعی در مسیر مبارزاتی حزبالله ایجاد نمیکند. در خلال جنگ تحمیلی، عراق از حمایت بیدریغ تسلیحاتی، مالی و سیاسی بینالمللی برخوردار بود. این بسته و طرح مورد حمایت منطقهای و بین المللی قرار گرفت و پس از آن نیز کنفرانس دیگری در فروردین ماه در تاشکند برگزار شد که تاکیدی بر نشست پروسه کابل بود. شوروی از روابط نزدیک با عراق ، در سطح منطقه نیز منافعی به دست آورد و مناسباتش را با مصر، که از تأمین کنندگان اسلحه برای عراق بود، و نیز با کشورهای خلیج فارس ، مانند عمان ، امارات متحده عربی و کویت ، بهبود بخشید و موافقتنامه هایی برای تحویل سلاحهای خود به کویت منعقد کرد (مصباحی ، ص ۲۲۵ـ۲۲۹؛ برای آگاهی بیشتر از وضع منابع تسلیحاتی ایران و عراق رجوع کنید به کردزمن و واگنر، ج ۲، ص ۴۹، جدول ).در پی انجام دو عملیات از سوی ایران ، یکی در ۲۳ تیر ۱۳۶۱ در محور جنوب و دیگری در ۹ مهر ۱۳۶۱ در منطقه سومار، که منجر به آزادسازی بخشهای مهمی از خاک ایران و تسلط نیروهای ایران بر شهر مندلی عراق شد (سمیعی ، ص ۱۳۷، ۱۴۲)، شورای امنیت به درخواست عراق ، در ۱۲ مهر ۱۳۶۱/ ۴ اکتبر ۱۹۸۲ قطعنامه ۵۲۲ را به تصویب رساند و خواستار آتش بس فوری و عقب نشینی نیروها به مرزهای بین المللی شد و از دولت عراق ، به سبب آمادگی اش برای همکاری در اجرای قطعنامه ۵۱۴، استقبال نمود.

حامیان آنها، به ویژه شیعیان عراق و لبنان، از راه هواپیما ربایی و بمب گذاری به اقدامات تلافی جویانه علیه اتباع کشورهای شورا و منافع امریکاییان و فرانسویان دست زدند. در ماه می، نیروهای عراق مهران را تصرف کردند و در ماه ژوئن، آن را از دست دادند، با سرکوب کردهای شمال راههای مواصلاتی منطقه را قطع کردند، به بمباران شهرها ادامه دادند و جنگ نفت کش ها را تشدید کردند. با سقوط جزایر جنوبی و شمالی ، نیروهای ایران مناطق ابوذاکر و تُرابه را تخلیه کردند. با وجود این، ماجرای ایران – کنترا را تغییر بزرگی در سیاست خارجی ایران ارزیابی کردند. نجات نیا تاکید کرد: با توجه به موارد یاد شده برای ورود به چنین بازاری نیاز به آموزش و یادگیری تخصصی چگونگی تجارت با عراق وجود دارد. البته دولت مرکزی ایران هم آنقدر گرفتاری داشت که نمیتوانست کار جدی و عملی بکند؛ اما در چند دوره، از جمله دوره رضاشاه، شهریور 20 و دولت دوم احمد قوام و در زمان مصدق، مسئله بازگشت بحرین به ایران جزء شعارهای ملیون بود و خیلی علاقهمند به این کار بودند؛ اما عملا شرایطش وجود نداشت؛ بنابراین وقتی درمورد نطق شاه در هند صحبت میکنید، باید بدانید ایران در یک مدت طولانی در این زمینه تلاش کرد؛ ولی از نظر توجیه جامعه بینالمللی برای اثبات مطالبات خود و فتح قلوب و اذهان در جهت منافع ملی ایران، کار جدی نشد.

شش لشکر گارد ریاست جمهوری از جمله این لشکرها بودند (حبیبی ، ص ۱۲۵). اقدام اخیر بسیار مهم بود؛ زیرا، کشورهای عضو شورا علی رغم انتقاداتی که از ایران از سال 1981 کرده بودند، در سال 1985، موضع مصالحه جویانه تری را در پیش گرفتند. در جریان سالهای اخیر افزایش تحرکات نظامی حکومت اسلامی ایران و سپاه پاسداران شامل «برنامه هستهای و برنامه موشکی»، نگرانی شدید کشورهای عرب بهویژه کشورهای کوچک و ثروتمند حوزه خلیج فارس را به دنبال داشته است. سؤال زیاد سختی نیست؛ یعنی پاسخش راحت است، ولی از آن پاسخهایی که دردآور است و دوست ندارم درباره آن صحبت کنم. اقدامات واشنگتن در دیپلماسی استراتژیک، که از نظر ابتکارات و محتوا محدود بود، ناخشنودی حکام شورای همکاری خلیج فارس را موجب شده بود. در مقابل، ایران علی رغم مشکلات نیروی انسانی و بحران اقتصادی داخلی، اقدامات عراق را با عجله تلافی کرد. محمدباقر صدر – برجسته ترین روحانی مخالف حکومت عراق را- صادر کرد. اشغال فاو کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را با واقعیت تازه ای روبه رو کرد. بر اساس عملیات سیاه رادیو های کد گذاری شده ای دراختیار خلبانان عراقی قرار داده شد تا آنها امکان ارتباط با افسران مستقر در کشتی¬های امریکایی در خلیج فارس را داشته باشند.

مقامات کویت که اکنون در معرض حمله قرار گرفته بودند، چندین نفر را دستگیر و پس از محاکمه ای طولانی، هفده نفر را زندانی کردند. این تند باد هم همان اعراب مسلمان بودند که با وعده های برابری تمام مردم به ایران حمله کردند. در واقع، ایران و عراق در طول سال 1986 درگیری را تشدید کردند. احکام صادر شده علیه این هفده تن حتی خطر تغییر سیاست های کویت را تشدید نمود. ، و نیز درگیریهای مرزی را تشدید نمود به طوری که تا 31 شهریور 1359/ 22 سپتامبر 1980، 636 بار مرزهای ایران مورد تجاوز عراق قرار گرفت. ایران که پس از پیروزی انقلاب با کاهش عمدة درآمدهای نفتی اش مواجه و وادار شده بود بیش از نیمی از بودجه خود را از طریق کسری بودجه تأمین کند، در سپتامبر 1980 تنها 12میلیارد دلار ذخیره ارزی داشت، در حالی که عراق در آغاز جنگ به ذخایر مالی 35 میلیارد دلاری خود می نازید؛ ذخایری که برای تأمین مالی چندین ساله برنامه های اجتماعی و اقتصادی این کشور حتی در صورت نداشتن درآمدهای نفتی هم کافی بود. رهبران شورا ناگزیر با مردم ناراضی عصبانی خود به دلیل طرفداری از امریکا رو به رو شدند. تقویت مناسبات امریکا و شوروی با عراق، احتمال گسترش جنگ و رو در رویی قدرتهای بزرگ در خلیجفارس را کاهش داد.

دیدگاهتان را بنویسید