اخلاق فردی و اجتماعی

4. پرورش عواطف انسانی: یکى از ابعاد مهم وجودى انسان عواطف طبیعى، انسانى و ایمانى او است. چنانچه که در کشور ما که مبتنی بر نگرش دینی و قوانین برگرفته از نیازمندی های اجتماعی و منشعب و مطابق با نص صریح متون دینی که به عبارتی عین اخلاق هستند، اداره می شود، این مهم اهمیت خاصی پیدا می کند .این جاست که در می ابیم وظیفه تک تک افراد اجتماع چه تاثیری بر اخلاق جامعه انسانی ما خواهد داشت . هر کس حق دارد کالایی را معادل ارزش پولی که میپردازد، به دست آورد. عثمان گفت: حق نداری کاری کنی.

ممکن است مسؤولان را از گفتن سخن حق بازدارد و آنان ناگزیر شوند،برای وحدت جامعه، سکوت کنند. البته گاه ممکن است حکومت،آزادی مشروع مردم را محدود کند و زمانی ناگزیر آزادی نامشروع به آناندهد. امام(ع) شلاق را برداشت و به طرفولید رفت. امام(ع) هرگز در اجرای حدود کوتاهینمیکرد. اجرای حدود، جلوی گناه بیشتر را میگیردو جامعه را سمت پاکی سوق میدهد. او نماز صبح را چهار رکعت خواند و گفت:آیا میخواهید بیشتر بخوانم. مسؤولیت پذیری اجتماعی چهار پایه ی اساسی دارد شامل: کیفیت، عدالت اجتماعی، کارآیی مناسبت و اثربخشی هزینه ها.

«در رفتار با حیوانات زبان بسته از خدا بترسید، در بارکشی و سواری، و تأمین خوراک، منصفانه و به طور شایسته با آن ها برخورد کنید». صداقت و راستی در گفتار و اعمال فرستادگان الهی موجب جلب اطمینان مردم به پیامآوران الهی میشود و زمینه را برای پذیرش دعوت آنها فراهم می آورد. مسلمانان، در کنار پرهیز از تجسس، به پوشاندن عیوب مردم نیز فرمانداده شدهاند. تا میتوانی عیوب مردم را بپوشانتا خدا عیبهایت را بپوشاند. بنشینید با عصبانیت برهان خدا ظاهر نمیشود.

علّامه طباطبایی در یک مقایسه ی بین این اخلاق با دیگر مکتب های اخلاقی به وجه تشابه ، تمایز و تفاوت این دو نوع مکتب دنیوی و اخروی می نویسد : اخلاقی که در طول تاریخ مطرح بوده است ناظر به سعادت دنیوی است. ابتدا باید مفهوم سعادت و کمال حقیقی روشن شود، سپس باید دید چند گونه اخلاق وجود دارد و کدامین روش آن انسان را به سعادت و کمال حقیقی اش می رساند، آن گاه می توانیم اخلاق واقعی و مورد نظر اسلام را خدمت شما پرسش گر محترم معرفی کنیم.

آزادی بیان بدان معنانیست که هر کس هر چه صلاح دید، هر چند به مصالح عمومی آسیب رساند یاسبب گمراهی و فساد اخلاقی و افشای اسرار مملکتی و فتنه و آشوب شود، درجامعه مطرح کند. در اینجا سؤالی مطرح است و آن اینکه: در تعلیمات شریعتهای آسمانی – بویژه اسلام – نیز نسبیت احیانا پذیرفته شده است; در مثل، اسلام دروغ را یک ضد ارزش و عمل غیر اخلاقی میشمرد در حالی که دروغ برای اصلاح میان مردم یا در مقام مشورت، ارزش و عمل اخلاقی محسوب میشود; و مانند این مساله در تعلیمات اسلامی کم نیست، و این نوعی پذیرش نسبیت در اخلاق و حسن و قبح است.

اخلاق پیامبر اعظم دراجتماع چیست؟ آیا می دانید مهمترین عامل موفقیت انبیای الهی به خصوص پیامبر گرامی اسلام(ص) در جذب قلوب انسان ها و گسترش دین چه بوده است؟ می دانید که در نظام اخلاقی اعراب پیش از اسلام، قبیله گرایی جایگاه ممتازی داشت، و افراد بیش از آنکه به صفت فردی خود موضوع داوری اخلاقی قرار گیرند، به عنوان عضوی از یک قبیله تعیین هویت می شدند و موضوع داوری قرار می گرفتند. 1- اخلاق بندگي: انسان نسبت به خالق و آفريدگار خود، وظايف اخلاقي دارد.

همه انسانها اخلاق را دوست دارند. چون خداوند متعال می خواهد در این سال پیامبر عظیم الشان اسلام را به جهان هستی بفرست و سال ولادت ایشان است، لذا پرندگانی را می فرستد تا با ریگهایی که دارند هر ریگی بر سر سربازی که فرود می آید از پاشنه پایش بیرون می آید، با سنگ هایی که می انداختند همه نابود شدند و با خاک یکسان شدند در این سال که سال عام الفیل است پیامبر متولد شدند. عثمان ناخشنود شد و همه را از دارالامارهبیرون کرد. ولید به امام بیاحترامی کرد. 3 ـ وجود شناسی اخلاق(9):این دانش ، کوششی منظم برای درک حقیقت اخلاق است که در آن به پرسش هایی چون :«اخلاق واقعیت دارد یا امری اعتباری است » و یا «اخلاق امر کشفی است یا قراردادی ؟»می پردازد .

برنامهریزی برای اخلاق جامعه از مهمترین وظایف حکومتدینی است؛ چون هدف سیاست از نظر اسلام، رسیدن به اعتلای فکری وروحی است و گناه، حکومت را از این هدف باز میدارد. 1. آبروی مؤمن را به خطر افکند. عثمان شلاق را به سوی جمعیت افکند تا کسیحدّ را جاری کند. امام(ع) او را بر زمین افکند و با شلاقبالای سرش ایستاد. امام(ع) نزدعثمان شتافت و گفت: آیا شهود را برون راندی و بر ولید حدّ جاری نکردی؟

اگر شهود در مقابل وی شهادت دادند و اونتوانست منکر شود بر او حدّ جاری کن. مردم بیدرنگ نزد عثمان شتافتند و شهادت دادندکه ولید شراب نوشیده است. گفتند: ما ازجاهلیت شراب را میشناسیم. در زمان عثمان، ولید بن عقبه از شب تا صبح شراب نوشید و با لباس زیربرای نماز صبح به مسجد شتافت. خدا به پیامبر خود دستور داد که درباره آنچه مردم را بدان فرمان مى دهد و یا از آن نهى مى کند بر آنها سخت نگیرد و زکات اموالشان را از مقدارى که افزون بر نیاز آنهاست بگیرد و این یک اصل از اصول شریعت است: «و برایتان در دین هیچ تنگنایى پدید نیاورد».

آنچه بدان نیاز داریم، راندن اخلاقیات بسوی حوزه قانون است. برای آنکه دایره این دانش پوشش کامل داشته باشد لازم است دانشوران این رشته، حوزه دید خود را به موضوعات زیر گسترش دهند. اشراب به آن گفته ميشود كه واژهاي معناي خاصي داشته باشد و معناي ديگري به اعتباري به آن منضم گردد و دو معنا با هم از لفظ اراده شود. اخلاق سازمانی که با رفتار اخلاقمدار پیوند خورده، در حین انجام عملیات، معنا پیدا میکند.

به این معنا که چیزی خوب و پسندیده است و خدا آن را امر فرموده است که ثواب اخروی به همراه داشته باشد و چیزی بد و ناپسند است که خداوند آن را نهی فرموده است و برای آن عذاب آخرت در نظر گرفته شده است. آموزش منحصر به فرد بودن به کودک کمک میکند تا بفهمد هرکس شرایط خاصی در زندگی دارد و در نتیجه نمیتوان به سادگی در مورد دیگران قضاوت کرد. اخیرا در نتیجه علم و فن آوری، تا حدودی زمینه های جدیدی از پژوهش اخلاقی در بخش هایی از کار پزشکی گشوده شده است. و در دوران معاصر نیز حکیمان و فیلسوفان مسلمان کتابهای متعددی در این زمنه به نگارش در آورده و به مسأله اخلاق، توجه خاصی داشته و مربیان اخلاقی همانند دوران های قبل، جویندگان تهذیب نفس را راهنمایی میکنند.

فرمانداران قبلی به عمد اعمالی انجام دادند که مخالف سنتپیامبر(ع) بود. میل و کانت مخالف این امرند و عقیده دارند که دین مبتنی براخلاق است، از آن جهت که وابسته به تمایز بین خیر و شر، که مفهومی اخلاقی است، می باشد. برخی از ارزش هایی که قرآن کریم بر آن بسیار تاکید دارد شامل قسط و عدل،صبر،نیکوکاری نسبت به والدین،صله رحم،انفاق به یتیمان،رحمت و مهربانی،ادای امانت،وفای به عهد و درست کاری در انجام معامله می شود. از همین روست كه تمام عبادات اعم از واجب و مستحب در زمره فضائل اخلاقی به شمار می روند و برخی علماء اخلاق نیز در كتب خود آنها را نیز ذكر كرده اند از جمله مرحوم ملا محمد مهدی نراقی بسیاری از واجبات و مستحبات را در زمره فضائل اخلاقی گنجانده است.

این احادیث نشان از میزان اهمیت پرداختن به اخلاق و تلاش برای کسب فضایل اخلاقی در اسلام دارد. در واقع ریشه ی اخلاق حرفه ای، باورها و اعتقادات فردی و سازمانی است. در اینجا ذکر 2نکته ضروری است: ابتدا اینکه درک تمایز میان اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی درک جدیدی است که محصول بازنگری فیلسوفان در ماهیت کلی رفتارهای آدمی در طول تاریخ است. کسانی هم که قائل به قراردادی بودن اخلاق اند میتوانند بگویند این خود انسان ها هستند که قرارداد میکنند یا میتوانند بگویند این خداست که قرارداد میکند با این تفاوت که اگر قرار داد کننده خدا باشد، دیگر این احکام نسبی نخواهد بود بلکه هر چند قرار دادی است اما جهانشمول و همیشگی خواهد بود ولی اگر این احکام قرار داد انسان ها باشد میتواند نسبی باشد.

بعضی از کسانی که در صف اول بودند، گفتند:ولید، زیاد خواندی؛ به خدا، از تو تعجبی نیست. شگفتی از کسی است که تو راوالی ما ساخت. هیچ کس تا به حال به خاطر این ویژگی به جایگاه و مقامی نرسیده و نتوانسته دل کسی را به دست بیاورد. مردم، بدان سبب که ولید از نزدیکان عثمان بود، ترسیدند واز دست زدن به شلاق خودداری کردند. ولید احضار شد. شاهدان شهادتدادند و او نتوانست انکار کند. بفرست تا ولید را بیاورند. رعایت نکردن این اصل موجب دلسردی زحمتکشان و نیکان شده، اندک اندک بیتفاوتی اعضای جامعه نسبت به کارهای نیک و خدمت به جامعه را در پی دارد و صمیمیت و همدلی لازم برای زندگی اجتماعی را از بین میبرد.

و صلاق را به روشپیامبر(ع) اجرا کنم، از اطرافم پراکنده میشوند. ما از تجسس نهی شدهایم. به خدا سوگند، وقتیدستور دادم در ماه رمضان نماز نافله را به جماعت نخوانید، بعضی ازلشگریانم فریاد زدند: ای مسلمانان، سنت عمر را تغییر دادند و ما را ازنماز مستحبی باز میدارند. خیانت، ترورشخصيت و تقلب باب شده ­است و هرگونه کاری حتی منافی اخلاق و شرف و عدالت برای رسیدن به هدف خود انجام مي­دهيم. جامعه ما نيازمند آن است تا ويژگيهاي اخلاق حرفهاي مانند دلبستگي به كار، روحيه مشاركت و اعتماد، ايجاد تعامل با يكديگر و…

دیدگاهتان را بنویسید