انسان، تربیت و روانشناسی اخلاق

بنابراین، تبیین و ارزیابی روشها و رویکردهای مؤثر تربیت اخلاقی و ارزشی میتواند گام مؤثری در جهت حل معضلات مربوط به تربیت اخلاقی و ارزشی به حساب آید. نتایج این مطالعات دستورالعمل هایی را ارائه میدهند که میتواند تا حد زیادی موجب افزایش شانس والدین برای داشتن یک کودک باهوش شود. مادر باید از ایده هایی که فرزندش می دهد استقبال کند. یعنی انسان منظومه ای از تمایلات دارد که برآیند این منظومه اخلاقی یا غیر اخلاقی بودن فعل را در منظر انسان معین می کند کما اینکه جامعه یک نظام تمایلات و یک نظام حساسیت های اجتماعی دارد که این نظام حساسیت ها در نهایت اخلاقی بودن و غیر اخلاقی بودن افعال را معین می کند.

این تمرکز و تأکید مستمر برای تحول انسانها در سطح جامعه نیز ضروری است. این سوال در تلاش برای تربیت خود، تربیت خانواده و تربیت دیگران مطرح میشود و پاسخ بدان برای جریانسازیهای فرهنگی و حرکتهای اصلاحی اجتماعی نیز ضروری است. با توجه به آن چه گفته شد روشن است که منظور از تربیت دینی هرگز ایجاد روحیه و میل مذهبی در کودک نیست، چرا که این میل مانند دیگر غرائز خود به خود و به صورت تکوینی در وجود کودک نهاده شده است و نیازی به ایجاد ندارد، آن چه از نظر تربیت مهم است، زمینهسازی برای شکوفایی این بعد فطری و سپس تقویت آن است.

کشورهای بزرگ به منظور پرورش صحیح جسم و روح کودک سازمانهای عظیمی به وجود آوردهاند و اطفال را از هر جهت تحت مراقبت علمی و عملی قرار دادهاند. علاوه بر این، فراهمکردن تجربه عملی به عنوان روشی دیگر مورد توجه است. تلقین (Indoctrination) نیز دیگر روشی است که مورد توجه برخی قرار گرفته است. مشاهده و تقلید نیز روشی دیگر برای این منظور است. تأکیدها و تکیهکلامهای مربیان بزرگ و دانشمندان برجسته دین در یافتن رویکرد تربیتی آنان بسیار مهم و قابل توجه است. برخی از والدین شیوه ای را بر می گزینند که والدینشان برای تربیت آنان داشته است زیرا می پندارند که این شیوه بر روی آنان تاثیر گذار بوده اما برخی از والدین با شیوه تربیتی که والدینشان برای آنان داشته به هیچ وجه موافق نیستند.

فرزند انسان نونهالى است كه به باغبانى دلسوز و با درایت نیازمند است تا از او مراقبت كند؛ به ویژه امروز كه در اثر تهاجم فرهنگى زمینههاى انحراف نوجوانان و جوانان آماده تر است و دشمنان هدایت و تربیت، براى صید آنان دامهاى رنگارنگ گسترانیدهاند. مقصود از روشهای تربیت، دستورالعملهای جزئی و فنون کاربردی و رفتارهای عملیای است که اصول و اهداف تعلیم و تربیت را به ثمر میرساند و به آنها عینیت میبخشد. یعنی متربی، به خوبی بر عناصر آن صورت جامع نهایی آگاه باشد و بداند که نداشتن هر یک از آن ویژگیها یک کاستی اساسی در شخصیت او به شمار میرود اما در مقام عمل، برای درونیشدن و به ثمر نشستن هر یک از آنها، به صورت خاص و با برنامهای متمرکز اقدام کند.

6- آرامش واعتقاد والدین به کار خود ازفاکتورهای اساسی پرورش فرزند می باشد واز طرفی اضطراب وتردید اثرات سوء تربیتی را به دنبال خواهد داشت. جهت گیری زندگی بر مبنای آخرت گرایی تحولی اساسی در رفتار و سلوک انسان ایجاد می کند.تربیت دینی مسئولیت ویژه ای در باروری عقل دینی از رهگذر القای ذهنیت آخرت اندیش دارد، از این رو مفاهیم دینی مشحون از یادآوری سرای جاوید و ایجاد تنبه در انسان نسبت به آن است.

برآیند آنچه تاکنون آوردیم، آن است که تربیت در نگرش قرآنی از مؤلفههای چندگانه سامان یافته است. برخی راهبرد تحول خود را تربیت اجتماعی نهاده و اخلاق اجتماعی را بر اخلاق بندگی و اخلاق فردی ترجیح دادهاند، و کسانی نیز اخلاق فردی را پایه گرفته و عملیات تربیت را از خوب و بد فردی آغاز کردهاند. برخی، از میان حوزههای اخلاق، بر اخلاق بندگی پای فشرده و اخلاق ارتباط با خدا را کانون تربیت انسان برشمردهاند. 76- چنان که پیداست مقصود در اینجا بندگی تکوینی است؛ نه این که همگان به وظیفه بندگی عمل می کنند و حق عبودیت را به جا می آورند.

به عنوان مثال مقام خلیفهاللهی یا قرب به خدا را غایت سلوک اخلاقی میدانیم. بنابراین میان جامعنگری نظری و تمرکزگرایی عملی یا جامعنگری در مقام تحقیق و تمرکزگرایی در مقام تحول و در فرایند تحقق عینی تربیت جمع شود. قبل از اعمال تنبیه مطمئن شوید او منظور شما را از عملی که به نادرست انجام داده، فهمیده است. و با معرفی چالش­های پیش­رو؛ همچون طبیبی حاذق، راه درمان علمی و عملی را نشان می­دهد تا پس از بازشناسی تهذیب نفس، موانع را حذف نموده و فرایند تسهیل گردد.

در این راه باید بین نقطه تمرکز و نقطه کانونیفعالیتهای تربیتی تفکیک قائل شوییم، توضیح اینکه نقطه تمرکز فعالیتهای تربیتی به روش تربیت بازگشت دارد و نقطه کانونی مربوط به هدف میشود. زبیده همسر هارونالرشید قرآن بسیار گران قیمت داشت که آن را با زر و زیور و جواهرات تزیین کرده بود و علاقهی زیادی به آن داشت یک روز هنگامی که از همان قرآن این آیه را میخواند با خواندن آیه به فکر فرو رفت و با خود گفت هیچ چیز مثل این قرآن نزد من محبوب نیست و باید آن را در راه خدا انفاق کنم.

آیا به نظر شما، توصیه به تمرکزگرایی در تربیت و تمرکز تلاش تربیتی به یک نقطه کانونی، این پیامدها را در پی نخواهد داشت؟ ۶- آیا وسایل ارتباط جمعی در تربیت دینی کودک مؤثر است؟ در زمینه سرعت انتقال ادراکات و یادگیریها به ذهن و قلب کودک، مولا امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند: «و اِنما قَلبَ الحَدَث کَالأرضِ الخالیهی، ما اُلقیَ فیها مِن شیء قَبِلَتهُ؛ (3) قلب نوجوان نورس مانند زمین خالی است. پس نقطه تمرکز فعالیتهای تربیتی موضوعی است که روی آن به امید ایجاد تحولی پایدار تأکید و تبلیغ ویژه مینماییم به صورتی که تمام همّ و غمّ و فکر و ذکر مخاطب، به آن معطوف و ذهن او بدان کاملا مشغول گردد و در خلوت و جلوت و خواب و بیداری بدان بیندیشد.

بنابراین اگر بخواهیم کسی را تحول بخشیم نباید یک فهرست بلندبالا از خوبیها و بدیها پیش روی او قرار دهیم و ذهن او را به همه آن فضایل و رذائل معطوف سازیم. لکن اگر تربیت کند خودش را همه الهی می شود. اگر ابعاد تحول را گسترش دهیم، و تحول را از حیطه افراد به دایره جوامع بکشانیم اصلاح اجتماعی و جامعهسازی نام میگیرد. حتی رابطه با خدا نیز در پرتو این امر اصلاح میگردد. پارهای از راهبردهای تربیتی بر اخلاق اجتماعی تمرکز یافته و معتقدند این گزینه، نقش محوری در تربیت انسان دارد به صورتی که اگر رابطه با سایر انسانها اصلاح شود بسیاری از مشکلات اخلاقی و تربیتی در دیگر حوزههای شخصیت انسان اصلاح خواهد شد.

آنها خواسته یا ناخواسته این مسئولیت بزرگ را بر دوش دارند و ضرورى است كه، ضمن باور كردن این مسؤولیت و اهمیت والایش، جهت انجام دادن درست آن، خود را به ابزار لازم مجهز كنند و با استعانت از خداى منان و عزمى راسخ آن را به انجام رسانند. البته آنچه که در امر اخلاق و ارزشها مهم است، علاوه بر تأکید بر ضرورت توجه به اخلاقیات و ارزشها، توجه به روشها و رویکردهای درست آموزش اخلاقی و ارزشی است. اینکه محور فعالیتهای تربیتی چه موضوعی باشد رویکردهای تربیتی مختلفی پدید آمده است، زیرا مربیان بزرگ با درک درست این اصل، بنای تمرکز تبلیغی و عملیات روانی خود را روی مهمترین موضوع از نظر خود نهادهاند.

دیدگاهتان را بنویسید