تحقیق عوامل مؤثر در تربیت کودک از دیدگاه اسلام

البته باید توجه داشت که کسانی که اخلاق اجتماعی را در مقام تربیت ترجیح دادهاند خود رویکردهای مختلفی دارند. اینک به مانع بزرگ شکوفایی میرسیم که تعلقات ناصواب است .«لن تنالوا البرحتی تنفقوا مما تحبون و ما تنفقوا من شیء فان الله علیم» «هرگز به نیکوکاری نخواهید رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید و از هر چه انفاق کنید قطعاً خدا بدان داناست» (آل عمران/ 29) در آیات گذشته بحثهایی دربارهی ایمان و کفر و نشانهها و آثار آن و بخشی از سرگذشت انبیاء آمده بود و در این آیه به یکی از طرف وصول به حقیقت ایمان و مقام برو نیکوکاری اشاره میکند.

يعني آنچه را وجدان به او نهيب مي زند، تكليف بداند و خويشتن را به انجام دادن آن فرمان، مقيد نمايد . یک سری کارها را تعیین کنید که انجام دادن آن ها برعهده فرزندتان باشد و در کارهای خانه به شما کمک کند. از این روست که در هدفجویی و کمال و سعادت آدمی، پای تربیت و راهنمایی اراده، استعدادها و تمایلات انسانها به میان میآید و فرآیند تربیت اخلاقی، معنوی، روحی و روانی و حتی جسمی و بدنی، در تجلی کمالات انسانی نقش بنیادین به خود میگیرد. پدر و مادر در مسیر تربیت فرزند خود چه موانعی را پیش رو دارند و با چه مشکلاتی مواجه خواهند بود؟

هرگاه بحث از صدق و کذب و درستی و نادرستی گزاره از جهت مطابقت و عدم مطابقت با واقع مد نظر باشد کاوشی اعتقادی صورت پذیرفته است. از نظر کانت انسان دارای ظرفیت و استعداد تربیت است. ارزش دادن زياد كانت به انسان و عقلانيت او منجر به نظريه انسان باوري در مدرنيته گرديد كه ديدگاهي افراطي دربارة انسان دارد. ؛ از نظر كانت تربيت اخلاقي تربيتي است كه انسان آزاد بپروراند بنابراين در فراگرد تربيت بايد فرد را هدايت كرد تا آگاهانه قانون اخلاقي را به كار برد و در انجام دادن افعال اخلاقي خودمختار عمل كند .

انسان نیز در تمام دوران زندگی خود، دست خوش تغییرات مداوم است. تربيت اخلاقي كانت وظيفه مدار است و فرد به دليل پيروي از خرد كه خاستگاه وجدان اخلاقي است، احساس وظيفه و تكليف مي كند و بدون هيچ گونه الزام و اجبار بيروني اقدام به انجام دادن فعل اخلاقي مي كند. به گفته كانت «چيزي را حسب الوظيفه انجام دادن به معني پيروي از عقل و منطق است» (کانت، 1368، ص123) بنابراين تربيت اخلاقي كانت وظيفه مدار است و فرد به دليل پيروي از خرد كه خاستگاه وجدان اخلاقي است، احساس وظيفه و تكليف مي كند و بدون هيچ گونه الزام و اجبار بيروني اقدام به انجام دادن فعل اخلاقي مي كند.

روانشناسان بدون تبیین ماهیت اخلاقیات نمیتوانند برداشتی درباره اخلاق و رشد اخلاق ارائه دهند به طور کلی، پژوهشهای تجربی درباره رشد اخلاق مبتنی بر پذیرفتن یک نظریه اخلاقی معاصر است. کانت در تبیین مفهوم تنبیه اخلاقی میگوید.:«تنبیه وقتی اخلاقی است که رفتار ما با اشتیاق کودک به محبوب و محترم بودن مغایر باشد. و در انتها با نتیجهگیری از کل تحقیق و بیان راهکارهای مناسب و مقاله تحقیق و ذکر منابع این مجموعه تدوین گردیده است.

اینها سؤالاتی هستند که روانشناسان ـ که با رشد اخلاق به عنوان بخشی از رشد کودک سر و کار دارند ـ به آن پرداختهاند و با روشهای تحقیق علمی و تجربی و آزمونهای سنجش رشد اخلاقی در پی پاسخ آنها میباشند. برخی از محققان مثل مارتین پاکر نتایج تحقیق خود را که زیر عنوان «عمل اخلاقی چهار سالهها» انجام گرفت، چنین بیان کرد که رویکرد رشدی ـ شناختی کهلبرگ نمیتواند پیچیدگیهای تفکرات و اعمال اخلاقی کودکان را به درستی توجیه کند.

البته پرسشهای دیگری نیز مطرحند که در حیطه فلسفه و فلسفه اخلاق قرار دارند و بحث و گفتوگو از آنها به عهده فلاسفه و دانشمندان فلسفه اخلاق است. در دیدگاه سنتی، عموماً برداشت از تربیت عبارت بود از رام كردن، عادت دادن، مطیع بی چون و چرا بار آوردن، بردن ، و شكوفا كردن استعدادها ؛ ولی در دیدگاه مطلوب امروزی، تربیت به منزله رها كردن آگاهانه، ترك عادت دادن، رفتن و زمینه سازی شكوفایی استعدادهاست.همواره نهادهایی وجود داشته اند و دارند كه هر عضو جامعه، به ویژه نسل های نورس ارزش ها، باورها، مهارت ها، دانش ها را از آنها فرا می گیرند و تحت تأثیر فرآیند آن نهادها، تربیت می پذیرند كه آن نهادها عبارت اند از:1 – نهاد خانواده كه از قدیمی ترین نهادهای بشری است و مهمترین هدف و كاركردش تربیت فرزندان است.2 – دین كه مجموعه برنامه ها و رهنمودهای الهی است برای چگونه زیستن آدمی.3 – آموزش و پرورش كه با پیچیده شدن مشاغل و حرفه ها در جوامع به وجود آمده است.4 – سازمان های رسانه ای كه با پیشرفت فنون و علوم در چند دهه اخیر پا به عرصه وجود گذاشته و با پدیده هایی همچون ماهواره و اینترنت از شتاب بیشتری برخوردار شده است.اتفاقاً امروز شاهدیم جوامعی كه در دهه های گذشته با ایجاد مراكز نگهداری كودك بسیار پیشرفته ، تخصصی و لوكس، فرزندان را از دامن خانواده جدا كردند، اکنون با دادن امتیازات گوناگون به والدین آنها را تشویق به ماندن در خانه و در كنار فرزندان، به ویژه در هنگام تولد می كنند.

ميل و حس و سود و زيان را به منز لة خاستگاه «ديگر آييني» مي شناسد، چون در اخلاق خود پيرو كه بنياد آن در خرد عملي است، بحث سود و زيان مطرح نيست و نتيجه چندان اهميتي ندارد، بلكه مهم خود عمل و انگيزه آن است. در تربيت اخلاقي وظيفه مدار، نتيجه عمل اهميتي چنداني ندارد، بلكه مهم صورت عمل يا كردار است كه بر حسب احساس وظيفه انجام مي شود.

شخصیت آمادگی بری عمل ، طبق اصل های کلی است ؛ نخست اصل های کلی مدرسه سپس اصل های کلی نوع بشر. تربیت براساس دین در سرنوشت کودک بسیار مؤثر است این نوع تربیت بیشتر با بعد معنوی کودک سروکار دارد. به زعم كانت آدمي با سلاح عقلانيت مي تواند از پس مشكلات معرفتي و اخلاقي خويش برآيد. در اخلاق خود پيرو كانت، فرد خود را ملزم به اجراي قانوني مي داند كه خودش و با تكيه بر عقل عملي صادر كرده است و شرف و برتري آدمي از نظر كانت به دليل صدور اصلهاي اخلاقي و به كار بستن آنها در زندگي است .

اختيار در سطحي از هستي اعمال مي شود كه مربوط به ذات معقول است» (كورنر،1367، ص45)در حقيقت كانت آدمي رد پاي آزادي را در عقل عملي مي جويد و گسترة عقل عملي را عالم معقول مي داند .در اين قلمرو هر انسان به دليل داشتن اراده ، امكان آزادي و اختيار دارد. نظام و مکتب تربیتی بر اساس اصولی تعیین می شود که آن اصول، برگرفته از نگرش خاصی است که آن مکتب به انسان و نظام ارزشی او دارد.

نقش جایگاه پر اهمیت تزکیه (رشد و پرورش معنوی) در قرآن کریم و مهمترین هدفمندی بعثت که صدر فعالیتهای رسولاکرم(ص) را به خود اختصاص داده بود ما را بر آن میدارد که بیش از پیش به این موضوع پرداخته و ابعاد شناختی و معرفتی و کاربردی آن را به عنوان گفتمان عصر حاضر مطرح نمائیم. پژوهشها نشان میدهد، خانوداههائی که بیش از یک اتاق خواب برای خود و فرزندان ندارند و فرزندان نیز در اتاق والدین میخوابند، فرزندانشان به بلوغ زودرس دچار میشوند!

برخی همین نکته که کانت تنها به ارائه یک قالب و معیار صوری برای اخلاق بسنده کرده است را یکی از ضعفهای نظریه اخلاقی کانت میدانند. بلکه از ان جهت چنین رفتار کند که ان را درست میداند. برای نمونه کانت نافرمانی را سزاوار تنبیه میداند. تشویق کودک پس از اتمام وظایف و تکالیفش ( هرچقدر هم کار کودک کوچک باشد) باعث افزایش عزت نفس در کودک میشود؛ فرصت دادن به کودک برای انجام کارها بهصورت مستقل باعث میشود، کودک احساس توانمندی و قدرت بیشتری کند. در كتاب «تعليم و تربيت» پرورش انسان آزاد از اهداف مهم تربيت اخلاقي كانت است؛ از نظر كانت «تربيت اخلاقي تربيتي است كه انسان آزاد بپروراند» (نقيب زاده،1367، 94) بنابراين در فراگرد تربيت بايد فرد را هدايت كرد تا آگاهانه قانون اخلاقي را به كار برد و در انجام دادن افعال اخلاقي خودمختار عمل كند .

دیدگاهتان را بنویسید