تحقیق عوامل مؤثر در تربیت کودک از دیدگاه اسلام

کانت سرانجام به این نتیجه میرسد که « اگر این قاعده بر اصل متکی باشد که در عقل قرار دارد مطلقا حکم میکند که :تو نباید دروغ بگویی ، موقعیت هر چه میخواهد باشد.چنین اصل هایی که باید کلی ، ثابت و کلی باشند ، نمیتوانند از تجربه ؛ بلکه باید از عقل محض برامده باشند. کانت در فصل سوم کتاب«درس های فلسفه اخلاق »خود که به تاملاتی در باب«اصل های کلی اخلاق» اختصاص دارد بحث هایی تقریبا کامل مطرح ساخته است .

و چه نشانه هایی دارد ؟ در این نظام رای فیلسوف این است که اخلاق ، ریشه در عقل دارد و ئیتواند تماما پیش بینی تلقی شود . نکته ی دیگر که متمایز کننده ی تربیت اخلاقی از مراتب پایین تر تربیت است ان است که کودک در این مرحله فعال است نه منفعل . کانت کتاب بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق را در اثبات همین نکته نگاشته است. ذکر این نکته شایسته است که به دست آوردن و یا داشتن اعتقاد صحیح هم یکی از اعمال یا صفات اختیاری انسان است و قضاوت اخلاقی در باره آن روا است.

یادگیری نماز صحیح، یکی از آموزشهای خاص این دوران است که با دقت تمام از سوی والدین باید به فرزندان آموزش داده شود آموزش نماز دارای اهمیت ویژهای است و کودکان و نوجوانان بهتر است از ابتدای این دوران به برگزاری نماز بپردازند. کتابی که آرزو میکنید والدینتان خوانده بودند یکی از تاثیرگذارترین کتابهای تربیت کودکان و نوجوانان است که مهارتهای برقراری ارتباط با فرزندان را به والدین میآموزد. کانت میگوید عمل برای ادای تکلیف یعنی عمل بخاطر احترام به قانون اخلاقی تکلیف، لزوم عمل کردن ناشی از احترام به قانون است.

اما انگیزه او ادای تکلیف نیست پس برای ادای تکلیف نیست. 3-«نظریه کلامی حاکم بر فرهنگ قرون وسطی» که فضیلت را مطابقت فعل ادمیان با فرمان های الهی مندرج در کتاب مقدس تلقی نموداما از نظر کانت فضیلت عبارت است از ادای تکلیف . تا اینجا گفتیم رفتار برای ادای تکلیف به معنای صرفاً رفتار مطابق با تکلیف نیست و رفتار برطبق تمایل هم نیست. کاپلستون، 1375، ص320) اما گفتیم این، نقطه آغاز استدلال کانت برای یافتن بنیاد اخلاق است.

کانت در تبیین علت اکتسابی بودن فضیلت نیز بدون استناد به بحث های تجربی برخاسته از انسان شناسی ان را بر خود مفهوم فضیلت مبتنی میسازد و چنین مینویسد«زیرا استعداد اخلاقی انسان ، اگر معلول قدرت تصمیم گیری او در مقابل تمایلات قدرتمند مخالف نبود ، فضیلت محصوب نمیشد. ريشه اخلاق در خود عقل عملي نيست. این امر غیرتجربی به نظر کانت همان عقل عملی است. اراده نیک و امر مطلق چه چیزی در زندگی هست که بدون هیچ قید و شرطی خوب است و بدون مقایسه با چیز دیگری میتوان آن را خوب دانست؟

امروزه بسیاری از والدین فکر میکنند بهترین نوع مراقبت، حضور بیوقفه بالای سر کودکان و مواظبت بدون قید و شرط است. اگر بگوئیم ثروت خوب است بلافاصله باید گفت به شرط این که در راه خیر استفاده شود پس ثروت، خوبِ بدون شرط نیست. «نظریه افلاطون و ارسطو فضیلت اخلاقی را بر محور سعادت مستقر می ساخت که به نسبیت می انجامید. این محورها عبارت است از:- ادب نیكو؛ (من حسن الادب)- خداشناسى؛ (والدلالة على ربه)- اطاعتخداوند؛ (والمعونة على طاعته)والدین باید دراین سه محور(اخلاق، اعتقادات و پیروى عملى از شرع مقدس) انجام وظیفه كنند.

والدین و بزرگسالان باید این واقعیت را بپذیرند كه كودكانشان انسانهاى كوچكى بیش نیستند و انتظار بزرگان از آنان داشتن خطاست. او در جستجوی پاسخی برای این سوال است که اصل و اساس اخلاق چیست ؟ برای اینکه کودکتان مسئولیت پذیر شود مناسب با توانایی و سن او به کودکتان وظایفی را محول نمایید و به او در مورد بی اهمیتی به کارهای منزل چیزی نگویید. 55- آل عمران، 30، در همین باره، آیات زیر نیز درخور توجه اند: لاَ تَعْتَذِرُوا الْیَوْمَ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ( تحریم، 7): عذری میاورید، جزای شما همان اعمالی است که مرتکب می شدید؛ ثُمَّ تُوَفَّى کُلُّ نَفْسٍ مَا کَسَبَتْ وَهُمْ لاَ یُظْلَمُونَ ( بقره 281 و آل عمران 161): سپس هر کسی تمام آنچه را که به دست آورده است، دریافت می کند و به آنان ستم نمی شود.

83- أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَلَکُمْ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَ بَاطِنَةً ( لقمان، 20): آیا ندیده اید که خدا آنچه را که در آسمانها و آنچه را که در زمین است، مسخر شما ساخته و نعمت های ظاهر و باطن خود را بر شما تمام کرده است؟ همچنین ر.ک. اعتقاد کانت در مورد اخلاق اين است كه ريشه احکام اخلاقی در خود عقل عملی است عقل عملي واضع احكام اخلاقي است. اما بعضی بر طبیعت و سرشت انسان تکیه میکنند و معتقدند طبع انسان به گونهای آفریده شده که اخلاقی بودن را دوست دارد.اما برخی دیگر نه طبیعت انسان بلکه عقل عملي او را منشأ اخلاق میدانند.

یکی از راههای واکنش، نشستن بین بچهها در هنگام شروع این نوع رفتار است تا با فعالیت جدیدی ذهن آنها را منحرف کنید، یا کودکان را به سرعت از هم جدا کنید و بگویید ما کتک نمیزنیم. کانت کار خود را برای یافتن ریشه احکام اخلاقی از همین نقطه شروع میکند و معتقد است اگر بتوانیم چیزی را بیابیم که ذاتاً خوب است نه بخاطر پیامدها و چیز دیگری غیر از خودش توانسته ایم به یک پایگاه مناسب به عنوان بنیاد احکام اخلاقی دست یابیم. واکنش غیرفعال ( یعنی واکنش نشان ندادن در مقابل کارهای کودک ) کاربرد دارد که کودک نوشیدنی را از دهان خود بیرون می ریزد در چنین مواقعی طوری وانمود کنید که کودک تصور کند شما فکر می کنید کار او کاملا تصادفی بوده است.

در این باره برخی که نگاههای دینی دارند و از اخلاق دینی دفاع میکنند به صراحت معتقدند اخلاق ریشهی دینی و الهياتي دارد. پرورش مذهبی به حقیقت مجموعهی دگرگونیهایی است که در فکر و عقیدهی فرد به منظور ایجاد نوعی خاص از عمل و رفتار که متکی به ضوابط مذهب باشد انجام میشود به عبارت دیگر،آداب و رفتار، روابط فردی و اجتماعی شخص صورت مذهبی و شرعی میگیرند و مذهب به عنوان عامل مسلط بر زندگی فرد و جنبههای آن خودنمایی میکند. اینجا از قانون محتوای خاص یا قانون خاصی مراد نیست بلکه قانون بما هو قانون منظور است.

منظور ما از والدین هوشمند، والدینی می باشند که مسائل مختلف فرزندان خود را در سنین مختلف می شناسند و متناسب با سنی که فرزندشان در آن قرار دارند، شیوه های موثر و کاربردی را انتخاب کرده و بکار می بندند و هیچ گاه یک شیوه را برای حل تمامی موضوعات بکار نمی بندند. این است که مبدا الزام اراده یا عقل عملی باشد ؛ این اختیار است، زیرا از ذات خود انسان برخواسته است. باید اعتراف کرد که مسألهی پرورش و تربیت در بسیاری از خانوادههای جامعهی ما جای خود را باز نکرده است، بیشترین ابتکارات پدران و مادران صرف تغذیه و پوشاک و امور آموزشی است.

بدیهى است كه انسان، به طور فطرى، خود و اشیا و امور وابسته به خود را دوست دارد، در راه نگهدارى اش فداكارى مىكند و در مسیر رشد و تعالىاش مىكوشد. طفل از همراهی با پدر برای رفتن به مسجد و مجلسی خوشحال می شود و به مسائل مذهبی با علاقه گوش می کند. فرهنگ هلاکویی : تعلیم و تربیت کودک با طناب یا با کلید؟ ارائه الگو : ما ناگزیریم دراین رابطه بیشتر حرف بزنیم از آن بابت که نقش الگو ها در رنگ دادن زندگی کودک سرنوشت ساز است.

این بود بخشی از آنچه که در این مجال فرصت طرح آن میسر است برای مطالعه بیشتر به منابع زیر مراجعه نمایید. در پیش گرفتن تربیت دینی نه فقط در خانواده که به عنوان رکن اساسی جامعه است بلکه در مدارس، رسانهها، وسایل ارتباط جمعی و … معنای فعل اخلاقی هم فعلی است که از منظر یک جامعه خوب با بد شمرده می شود. خلاصه آنکه وجدان واژهای است برای اشاره به فرایندهای شناختی و عاطفی که یک تسلط اخلاقی درونی شدهای را بر رفتار فرد به وجود میآورد. اگر بخواهیم به طور کاملاً خلاصه ترسیمی ازفضای کار کانت در اخلاق ارائه دهیم، باید نگاهی به نظریات غربیها در زمینهی ریشه اخلاقی بودن انسان داشته باشیم.

4- خستگی جسمی و ذهنی : ما دوست داریم که فرزندان ما عامل به مذهب و تعالیم آن باشند ولی نمی خواهیم که کودک را در طریق مذهب و عبادت و طاعت آن چنان خسته کنیم که از آن متنفر و بیزار گردد. حتی اگر کسی با ارادهی خوب کاری انجام دهد و نتیجهی بدی بدست آید نمیتوان گفت شخص ارادهی بدی داشته بلکه باز باید گفت اراده وي خوب بود ولی به خاطر شرایط و اوضاع مادی به انجام نیک نرسید.

۲- در تربیت کودکان از نظر دکتر هلاکویی نمیتوان هیچ اقدامی نکرد. هدف غایی از تربیت اسلامی چیست؟ اما باز میپرسیم تکلیف چیست؟ فلسفه تربیتی شما چیست؟ هرچند که از منظر قلمرو شمول، تزکیه نسبت به تربیت، تنگنایی مفهومی دارد؛ زیرا تزکیه تنها ناظر به تربیت اخلاقی است و نه سایر گونههای تربیت؛ همچون پرورش و تأمین همه جانبه نیازهای مادی و جسمی انسانها، به ویژه عهدهدار بودن مستقیم تربیت فیزیکی تربیت شوندگان و گویا به همین دلیل است که در قرآن کریم، آنگاه که از تربیت کنندگان در دو ساحت تربیت مادی و معنوی، همچون خداوند، والدین و یا نقش فرعون در تربیت موسی سخن میگوید، با واژه «تربیت» یاد میکند، اما آنگاه که از نقش تربیتی پیامبرسخن میگوید، واژه «تزکیه» را به کار میبندد؛ چرا که حوزه تربیتی پیامبر به تزکیه و پیرایش معنوی انسانها محدود میشود، حال آنکه کارکرد تربیتی سایر مربیان که قرآن از آنها یاد کرده است، شامل هر دو بُعد مادی و معنوی تربیت میگردد.

دیدگاهتان را بنویسید