درباره درگیری دیروز ایران و طالبان

سه روز پس از پذیرش رسمی قطعنامه ، ارتش عراق در ۳۱ تیر ۱۳۶۷ از دو محور شلمچه و کوشک وارد خاک ایران شد و حدود سی کیلومتر از جاده اهواز ـ خرمشهر را تصرف کرد و با استفاده از نیروهای کماندویی و زرهی از دو محور شلمچه و جاده اهواز ـ خرمشهر، خرمشهر را محاصره نمود و تا پنج کیلومتری قرارگاه کربلا پیشروی کرد. سفر ابراهیم رئیسی به قطر که به تازگی انجام شده را میتوان در همین راستا در نظر گرفت و سفر اخیر رییس جمهور اسرائیل به ترکیه هم قطعا بی ربط به این موضوع نیست. اما این توجیه مناسبی برای بی اطلاعی نیروهای ایرانی نیست چون افغانستان همسایه ماست. نکته آنکه عدم اطلاع روسها از تحرکات آذری – ترکی که بالا آورده شد توجیه درستی برای بی اطلاعی “جامعه اطلاعاتی” ایران از تحرکات داخل آذربایجان و فعالیتهای این کشور نیست. در غیر این صورت برنامه نظامی ترکیه و آذربایجان در یک سره کردن جنگ و گرفتن کامل قره باغ و احتمالا کشاندن جنگ به داخل خاک ارمنستان با توجه به ضعف نظامی ارمنستان و بهم ریختگی سیاسی در آن کشور بود. اگر اشتباه آتشبار ضد هوایی آذربایجان در زدن هلیکوپتر نظامی روسیه (9 نوامبر 2020) در داخل فضای ارمنستان صورت نگرفته بود روسیه هیچ اهرمی برای فشار بر آذربایجان برای توقف عملیات و کشاندن دو کشور متخاصم به میز مذاکره نداشت (10 نوامبر 2020). بعدا اینگونه افشا شد که روسیه بعد از سرنگونی هلیکوپتر خود (با برخورد شدید سیاسی و مطبوعاتی در مسکو با سفیر آذربایجان) با تهدید آذربایجان به دخالت نظامی و نهایتا شلیک یک موشک به بیابانهای اطراف باکو آذریها را به پای میز مذاکره کشاند.

برای روشن شدن بحث به دو نمونه از وقایعی که طی ۱۵ ماه گذشته کل سیاست خارجی و امنیت کشور را تحت تاثیر قرار داد و خطراتی ایجاد کرد که هنوز چراغ قرمز آن با پررنگی روشن است، در اینجا بطور خلاصه آورده میشود تا مشخص شود نیاز به ارزیابی جدی در ساختارهای مرتبط به سیاست خارجی وجود دارد. برای روشن شدن بحث به دو نمونه از وقایعی که طی 15 ماه گذشته کل سیاست خارجی و امنیت کشور را تحت تاثیر قرار داد و خطراتی ایجاد کرد که هنوز چراغ قرمز آن با پررنگی روشن است، در اینجا بطور خلاصه آورده میشود تا مشخص شود نیاز به ارزیابی جدی در ساختارهای مرتبط به سیاست خارجی وجود دارد. در اواسط قرن ۱۹ روند صنعتی شدن شهر آغاز شد و به خصوص پس از اتحاد ایالات کانادا، جمعیت ۲۰۸۰۰۰ نفری سال ۱۹۰۱ پس از پیشرفتهای صنعتی، تجاری و آموزشی به ۶۶۷۰۰۰ نفر در سال ۱۹۴۱ رسید. آیا هواپیما سالم به مقصد خواهد رسید؟ پیامدهای اجرایی شدن تهدید حوثی ها علیه کشورهای درگیر در جنگ واضح است، اما انتقال موشک های دوربرد ایران به این گروه به این معنی است که تهران یمن را به سکوی پرتاب موشک و هواپیما علیه اسرائیل تبدیل کرده است.

از پذیرفتن پیروزی امارت اسلامی توسط وزارت امور خارجه در روز ورود آنها به کابل، نحوه برخورد با فراریان ارتش افغانستان، چگونگی برخورد با مقامات سیاسی دولت قبل، چگونگی تعریف از نیروی دوست و یا دشمن، چگونگی برخورد با مهاجران افغانی سرازیر شده به مرزها، چگونگی حمایت از شیعیان و یا قوم هزاره و نهایتا تصمیم به عدم شناسایی طالبان به عنوان حکومت فعلی همه ناشی از بههم ریختگی و عدم آمادگی سازمان سیاسی کشور با یک چنین تحولاتی بود. دولت ایران ، به استناد مدارک موجود، شروع کننده جنگ ، گسترش دهنده آن به مواضع غیرنظامی (بمباران و موشک باران شهرها و حمله به کشتیهای تجاری و نفتکشها) و توسعه دامنه آن به خلیج فارس را عراق و بنابراین دفاع را حق مشروع خود می دانست (ملکی ، ص ۱۸۱؛ برای موارد دیگر نظر دولت ایران رجوع کنید به ولایتی ، ۱۳۸۰ ش ، ص ۲۴۸ـ ۲۴۹).دبیرکل سازمان ملل به استناد قطعنامه ۵۹۸، از طرفین درگیر خواست تا با قطع جنگ وارد روند مذاکره و عمل شوند. در سال 1989، شورای همکاری خلیج فارس با ظهور شرایط سیاسی جدید به مرحله نوینی وارد شد.

در حالی که حوثی ها حمله خود را به امارات را تلافی جویانه خواند اما زمان اجرای این عملیات از چیز دیگری حکایت دارد. پس از این حمله حوثی ها هشدار دادند که حملات خود را تشدید خواهند کرد و برای بار دوم، روز دو شنبه 24 ژانویه ابوظبی را هدف قرار دادند. موشکها و راهپیماهای بدون سرنشین حوثیها در 17 ژانویه ابوظبی را هدف قرار دادند که در پی آن سه نفر کشته شد و منجر به تشدید حملات ائتلاف به رهبری عربستان سعودی به یمن و کشته شدن ده ها غیر نظامی شد. این بار نیز عراق موافقت خود را اعلام کرد و فقط در باره موفقیت طرح ۸ مادّه ای دبیرکل ابراز بدبینی نمود. البته تلاش این دو کشور متوقف نشد و در چند ماه گذشته نیز شاهد تلاش دوباره آنها در فشار بر ارمنستان با استفاده از توافقی که با روسیه در سال گذشته شد بودیم. تحولات در آذربایجان از سال پیش تا بهحال و بی اطلاعی از برنامه های سیاسی – امنیتی و نظامی ترکیه – آذربایجان بسیاری از ساختارهای پیشین ذهنی سیاسیون در ایران را طوری به هم ریخت که کشور مجبور شد با احساس خطر از تحولات، متوسل به زور آزمایی و مانور نظامی در مرزهای شمال غربی خود بشود که هزینه منطقه ای کمی نداشت.

دیدگاهتان را بنویسید