علی اکبر رشاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

دیدگاه عرفان: عرفا انسان را کون جامع می دانند. جدای از نظرات موافق که کم نیستند، در موضع مخالف میتوان به دیدگاه جان سرل اشاره کرد که در مقاله معروفی به دیدگاه هیوم و اخلاف او تاخته است. ، نه. این موضوع به این معناست که در فردی که فلسفه میخواند ابزار عقل در او تقویت میشود اما آیا اینکه فرد از آن ابزار عقل تقویت شده استفاده میکند یا خیر مسئله دیگری است. آیا پنداشته اید که ما شما را بیهوده آفریده ایم و بازگشت شما به سوی ما نیست ؟ اشکال مرگ از اینجا پیدا شده که آن را نیستی پنداشته اند و حال آنکه مرگ برای انسان نیستی نیست ، تحول و تطور است ، غروب از یک نشئه و طلوع در نشئه دیگر است ، به تعبیر دیگر ، مرگ نیستی است ولی نه نیستی مطلق بلکه نیستی نسبی ، یعنی نیستی در یک نشئه و هستی در نشئه دیگر .

برخی از دولت ها برای حجاب و عفاف بودجه کافی اختصاص ندادند و گاه همان هایی هم که بود عمل و اجرا نشده است . حجاب زن را عفيف و سنگين و متين مي كند. كلمه حجاب از نظر لغت مترادف واژهي عربي ستر (پوشيدن، پوشش، حائل، پرده، حجاب و مانع) است. اساسا جهاز تنفس با اینکه در مدت توقف در رحم ساخته می شود ، برای آن زندگی یعنی برای مدت توقف در رحم نیست ، یک پیش بینی و آمادگی قبلی است برای دوره بعد از رحم .

اگر انسان با اینهمه تجهیزات و ساز و برگ ها بازگشتی به سوی خدا ، به سوی جهانی که میدان وسیع و مناسبی است برای این موجود مجهز ، نداشته باشد درست مثل این است که پس از عالم رحم ، عالم دنیایی نباشد و تمام جنینها پس از پایان دوره رحم فانی گردند ، اینهمه جهازات باصره و سامعه و شامه و مغز و اعصاب و ریه و معده که به کار رحم نمی خورد و برای زندگی گیاهی رحم زائد است لغو و عبث آفریده شود و بدون استفاده از آنها رهسپار عدم گردد . آیه مزبور هم مبدأ انسان را خدا می داند و هم مقصد وی را، چه آن که آغازش از خداست و پایان و سرانجامش نیز به سوی اوست بر طبق این آیه، هدف انسان سیر به سوی خداست.

به همین دلیل روشنفکر الزاما به مسائل به شکل ریشهای فلسفی نمیپردازد زیرا هدف او به تعبیر مارکس نه «تفسیر» که «تغییر» عالم و آدم است. اینکه برخی از افراد بشر حیات و زندگی را لغو میپندارند بدین جهت است که آرزوی جاوید ماندن دارند و این آرزو را غیر قابل تحقق میپندارند. این آیه که پیرامون خلقت انسان است هدف از آفرینش انسان را خلافت و جانشینی خدا معرفی می کند.

هدف واقعى روزه متقى شدن انسان است. در همه امتها و انبیاء گذشته دستور روزه بوده است. پرسش: دخترانى که تازه به سن تکليف رسيده اند و روزه گرفتن بر آنها اندکي دشوار است، چه حکمى دارند؟ همه اینها در حالی است که سایر حوزههای انسانی تا حدودی جنسیتی هستند؛ ولی فلسفه عمدتاً مردانه است و حتی گفته میشود فلسفه از ریاضیات هم مردانهتر است. بنابراین نتیجه کنترل خیال، ایجاد تمرکز است و نتیجه ایجاد تمرکز دوری از افکار پریشان و یا افکار گناه است در نتیجه فرد به طهارت میرسد. وی با بیان اینکه « اگر قوه عاقله تقویت شود قوه وهم هم کنترل میشود»، گفت: کار قوه وهم چیست؟

در بحث از فاعلیت حق تعالی و کیفیت افعال وی معتزله معتقدند که صدور فعل از خدا برای رسیدن به اغراض و غایاتی زاید بر ذات است یعنی غرض از فعل حق تعالی رساندن خیر و منفعت به بندگان است نه به ذات خود تا اشکال استکمال نفس ذات پیش آید. از بهر چه ساخت وز برای چه شکست ؟ از آنجا که همه موجودات از ذات احدیت کسب فیض می کنند، هیچ یک از آنها به هیچ وجهی از وجوه، نه سبب وجود اوست و نه غایت وجود او و نه موجب کمالی برای اوست.

اینها نمی دانند که آنچه امکان وجود دارد از طرف پروردگار افاضه شده و می شود ، آنچه موجود نیست همان است که امکان وجود ندارد . این فرایند تا ابدیت ادامه دارد، چون حرکت از لوازم ذات هستی است و نقطه ایستایی در کل هستی نمی توان فرض کرد. مرگ ، گسترش حیات است در بحث از پدیده موت ، به این نکته نیز باید توجه داشت که پدیده های موت و حیات نظام متعاقبی را در جهان هستی بوجود می آورند ، همواره مرگ یک گروه ، زمینه حیات را برای گروهی دیگر فراهم می سازد .

حکمت اسلامی مختصات متفاوت و متعال تری از فلسفه موجود پیدا میکند که لازم است این مسئله به نحو کامل تبیین گردد. آرزو فرع بر تصور آینده، و آرزوی جاویدان ماندن، فرع بر اندیشه و تصور ابدیت است و چنین اندیشه و تصوری از مختصات انسان است. برخی از این رنجها، رنجهایی نیستند که قابل تغييير باشد مثل اينکه دکوري را نميپسنديد و تغيير ميدهيد. می پردازد. برهان نیز در نگاه ما بخشی از دین و بیانی از حقایق عالم تکوین و تشریع است که بدون اتکاء به علم و عقل، برای انسان کافر نیز قابل درک و فهم است.

قابل ذکر است که او به اندازه کافی پول و دارایی برای زندگی مستقل به ارث برده بود و دغدغه نان نداشت. شگفت آور است که جنین تا در رحم است کوچک ترین استفاده ای از مجرای تنفس و ریه ها نمی کند ، و اگر فرضا در آن وقت این دستگاه لحظه ای بکار افتد ، منجر به مرگ او می گردد ، این وضع تا آخرین لحظه ای که در رحم است ادامه دارد ، ولی همینکه پا به بیرون رحم گذاشت ناگهان دستگاه تنفس بکار می افتد و از این ساعت اگر لحظه ای این دستگاه تعطیل شود خطر مرگ است .

ناراحتی از مرگ یکی از علل پیدایش بدبینی فلسفی است . با اینکه می توانند به خوبی صدرای شیرازی را توضیح دهند یا آرای ابن سینا را بیان کنند اما مطلقا نه خودشان سر سوزنی عقلانیت و فلسفی اندیشی دارند و نه طبعا به ما این عقلانیت و فلسفی اندیشی را به ما انتقال می دهند. اما منظور از افکار فلسفی در اینجا صرفاً تأکید بر این مطلب است که همه ما حتا برای لحظات کوتاهی هم که باشد، به «فلسفه ورزی» روی میآوریم.

اگر گلهای سال گذشته از رویه زمین برچیده نشده بودند گلهای با طراوت و جوان سال جدید ، میدانی رای خودنمایی نمی یافتند . اگر مردمی که در هزار سال قبل می زیستند نمی مردند نوبت زندگی به انسانهای امروز نمی رسید ، همچنانکه مردم امروز اگر جا تهی نکنند ، امکان وجود برای آیندگان نخواهد بود . 14. ۱۴- دهم رمضان سال (۲۲۲) هجري فتح شهر بابك خرمي در زمان معتصمبالله خليفهٔ عباسي. زني كه مي خواهد براي رسيدن به مقاصد شيطاني خود، بيبند و باري را در جامعه رواج دهد، زنان را بازيچه و ملعبهي خود مي كند.

مادران امروز به مادران فردا می آموزند؛ اگر می خواهید ارزش خود را حفظ کنید خود را به راحتی در دسترس مردان قرار ندهید؛ یکی از زنان اروپایی روزنامه نگار می گوید: در ایران سوار اتوبوس شدم، جوانی را دیدم که در قسمت آقایان چشم دوخته بود به صورت دختری، وقتی دخترک متوجه او شد صورتش را پوشاند. به این بیان که خدا، هستی مطلق و وجود صرف است و از جمیع کمالات وجودی نیز برخوردار است.

آنچه در حیوانات وجود دارد غریزه فرار از خطر و میل به حفظ حیات حاضر است . موجود به عنوان خودش و فارغ از هر گونه قید و شرط موضوع فلسفه است. فلاسفه بدبین ، حیات و هستی را بی هدف و بیهوده و عاری از هر گونه حکمت تصور می کنند . این گونه تصورات و اندیشه ها و آرزوها نشاندهنده آن حقیقتی است که حکما و عرفا آن را غربت یا عدم تجانس انسان در این جهان خاکی خوانده اند . گزارههایی مانند اینکه: طبیعت مادی راستین است؛ جهان دارای قانونهای پایدار علت و معلولی (انگیزه و انگیخته) است؛ جهان دریافتنی و از سرچشمههای شناخت مردم است؛ دانشی نیستند، که پیش زمینه پرداخت به دانش میباشند.

از نظر عرفا انسان مظهر جامع تمامی اسما و صفات خداوند است و خداوند انسان را آفرید تا مرتبه ظهورجامع خود را در آینه تمام نمای انسان به نمایش بگذارد و آفرینش کامل گردد. پس از مطالعهی کتابهایی که در بالا معرفی کردم، سعی کنید این کتاب را تهیه کرده و مطالعهاش کنید. با تفسیری که از ماهیّت مرگ نمودیم، بیپایه بودن اعتراضها بر ملا میگردد. استعدادهای روانی انسان ، بساطت و تجرد ، تقسیم ناپذیری و ثبات نسبی من انسان ، آرزوهای بی پایان ، اندیشه های وسیع و نامتناهی او ، همه ، ساز و برگهایی است که متناسب با یک زندگی وسیع تر و طویل و عریض تر و بلکه جاودانی و ابدی است .

دیدگاهتان را بنویسید