مبانی اخلاقی علامه طباطبایی (ره)(۶)

ستم کردن یا فخر فروشی مواردی هستند که نشان دهنده ی اینند که یک شخص چقدر می تواند ضعیف النفس باشد! رهبران اخلاقی احترام به اعضای تیم را با گوش دادن دقیق، رفتاری دلسوزانه، در نظر گرفتن مخالفت منصفانه با دیدگاهها و ارزشگذاری مساوی آنها نشان میدهند. ـ به نظرم فضای عمومی حاکم بر روشنفکری دینی بعد از انقلاب تأکید بیشتر بر «حق ناحق بودن»، و تلاش برای برسمیت شناختن آن در عرصه نظر و عمل بوده است. رهبران باید محیطی را برای همکاری و احترام متقابل فراهم کنند؛ فضایی که به افراد امکان رشد میدهد و در رسیدن سازمان به اهدافشان کمک میکند.

این کار با فرایند استخدام شروع میشود و بیانیهی چشم انداز سازمان و آموزش مداوم در تمام مدت کار افراد در یک شرکت آن را حفظ میکند. این رهبران ارزشها و اهداف کارمندان خود و همچنین کل سازمان را در نظر میگیرند. آنها به دنبال ادغام این ارزشها در هر جنبه از تیم و شرکت خود هستند. مردم اعتمادشان را به رهبر غیرصادق از دست خواهند داد؛ در نتیجه، رفتار صادقانه برای رهبران اخلاقی بسیار مهم است. در كنار این مكاتب برخی ریشه همه فضایل را در دو فضیلت نیك خواهی و عدالت دانسته و تصریح میكنند اگر ملكهای نفسانی را نتوان از این دو اخذ كرد در واقع آن ملكه یا فضیلت اخلاقی نیست، (مثلاً ایمان، امید و حكمت كه فضایل دینی و عقلانیاند نه اخلاقی) و یا اصلاً فضیلت نیست.

پیامبر فرمود آیا می خواهی پاسخت را بشنوی؟ تغافل و چشمپوشی از این جهت موجب جذب و سازندگی کارگزاران میگردد که آبرو و کرامت آنها را حفظ میکند و حریمی را که میان مدیر و زیر دست وجود دارد نگه میدارد. تغافل و چشمپوشی؛ یکی از روشهای قابل توجه در تربیت است و در بخشهای مختلف زندگی از اهمیت بالایی برخوردار است، همچنین از عوامل مهم جذب و حفظ نیروها به حساب میآید. ایمان برای هر عمل به منزله روح و جان است اگر شخصی بدون این كه بر ادّله و رسول او ایمان داشته باشد؛ اما از اخلاق خوب برخوردار بود این اخلاق، اخلاق حقیقی نیست بلكه صورت اخلاق است كه فاقد هر گونه ارزشی به نزد خداوند است.

حکمت یعنی که انسان به سطح و مرتبهای برسه که بتونه خوب رو از بد تشخیص بده و یا به عبارتی مو رو از ماست بکشه بیرون. به همین جهت داشتن اخلاق خوب به شما کمک می کند که به موفقیت برسید. تمامیت به ویژگی داشتن هدف اخلاقی قوی و صادق بودن در محیط کاری اشاره دارد. در نقطه مقابل این گروه لذت گرایان وظیفه انسان را تحصیل لذت و گریز از رنج دانسته و افعالی را كه در این راستا صورت میگیرد دارای ارزش اخلاقی میدانند.

مفهوم سخن این است که تا پیامبری مبعوث نشود، مردم دارای حجت و حق مطالبهاند. بخاطر همین، افراد خشن و بد اخلاق دارای دوستان کمی هستند و در زندگی خودشان افراد افسرده هستند. انسانیت، معنویت، اخلاق و عدالت اجتماعی در نزد این افراد مطرح نبوده و اهمیتی برای آنها قائل نیستند. گویی این افراد در ته دل خود معتقدند که دین نمی تواند از مصاف و معرکه آرا سرفراز و روسفید به درآید. دین مقدس اسلام، همواره پیروان خود را به نرم خویی و ملایمت در رفتار با دیگران دعوت می کند و آنان را از درشتی و تندخویی بازمی دارد.

آدمی با راهنمایی فطرت و دین و خرد، درمییابد که قدردانی و سپاسگزاری از کسانی که به او نیکی کردهاند، لازم و ضروری است و هر چه نعمت و خدمت و خوبی بهتر و بیشتر باشد، قدردانی بیشتری را میطلبد، چنانکه جایگاه احسان کننده نیز در کیفیت سپاسگویی مؤثّر است. قرآن مجید به رهبر بزرگ اسلام پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله)- که در رأس هرم مدیریت قرار دارد- میفرماید:«از آنان در گذر و صرف نظر کن که خدا نیکوکاران را دوست دارد».

در واقع این خود شکوفایی و نگرش مثبت به دلیل این است که با دیگران ارتباط سالم دارند و همین باعث می شود که از نظر اخلاقی وضع بهتری نسبت به دیگران داشته باشند ،چون علاقه اجتماعی در وجود آنها رشد می کند و همین باعث میشود که آنها بخواهند موارد اخلاقی را بیشتررعایت کنند. به عنوان مثال، اگر در شرکت خود از حسابداری نامنظم شخصی مطلع شوید و به حسابرس دیگری اطلاع دهید، ممکن است باعث اخراج فرد شوید.

ـ اگر بخواهیم آسیبهای اجتماعی از جامعه رخت برببندد باید اخلاق را در جامعه ترویج بدهیم. از جمله وقتی مشکلی پیش آمدهباشد. چرا که سیاستمدار ، پیش از دیگران فرصت تحقق بخشیدن به آنها را می یابد ، چنان که بیش از دیگران در معرض آلوده شدن به برخی از خصلت های منفی است که احتمال دارد در میدان سیاست خود نمایی کند . ارزیابی منطقی مشاوره میتواند در تصمیمگیریهای مهم اخلاقی به شما کمک کند. رهبران اخلاقی میتوانند الگوی کارمندان باشند. مطلب مرتبط: چگونه یک کارمند بد میتواند بر رفتار کل کارمندان تأثیر منفی بگذارد؟

آنها بدون در نظر گرفتن سن، جنسیت، ملیت، قومیت یا هر عامل دیگری که میتواند برخورد غیرمنصفانهای را به همراه داشتهباشد، با همسالان و کارمندان خود برابر رفتار میکنند. به هر روی، اخلاق دو حوزه دارد: حوزه علم و نظر و حوزه عمل. همهی موارد گفتهشده به این معنا هستند که رهبری اخلاقی به تشکیل جامعه کمک میکند. به شدت داعیهدار بحث اخلاق بودند و خود را اخلاقی جلوه میدادند.

رهبران اخلاقی به اعضای تیم کمک میکنند تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و کنار بیایند که به نوبهی خود بر عملکرد تیم تأثیر میگذارد. رهبران اخلاقی قدرتمند برای تیمشان الگو هستند. انسان فطرتاً گرایش به سمت كمال دارد و برای رسیدن به كمال مطلق آفریده شده است؛ زیرا هر چه در مسیر كمال پیش میرود خواهان بدست آوردن درجات بالاتری از آن است. دانشمندان در تأثیر رفتار در پدید آوردن خوى آدمى، مى گویند: اگر یک تکه کاغذ، پارچه و یا لباس را تا کنیم، آنها گرایش به باز شدن دارند.

اگر به ما سه حرف “خ”، “لام” و “قاف” رو بدن و بخوان که این حروف رو به ترتیب، ترکیب کنیم، به دو کلمه می رسیم. حضرت اگر چه در بستر پیامبر تا جان ایشان محفوظ بماند و این كار مهم و ارزشمندی بود، اما خداوند ملاك ارزشمند شدن عمل ایشان را شجاعت، شهامت و یا از خود گذشتگی و ایثار به خاطر دیگران، معرفی نمی كند، بلكه كسب رضای پروردگار به تقرب به او را معیار ارزشمند شدن عمل حضرت می داند.

می آمدند و می خوابیدند که حدیث بگو و نمی فهمیدند که نباید این طور بی ادبی کنند. البته در این مسیر استعانت از خدای متعال و توسل به اولیای معصومین(ع) نباید فراموش شود. به همین دلیل، نمیتوانند هر نوع تخلف اخلاقی را تحمل کنند. رهبران اخلاقی نگران مسائل عدالت و انصاف هستند. این نوع رهبران اولویتشان برخورد یکسان با همه و قرار دادن عدالت و انصاف در مرکز تصمیمگیریهای گستردهتر است. خدایا مرا از كسانی قرار ده كه برای قرب خود برگزیده ای. اما میل جنسی در دختران با ازدواج و تجربه جنسی کمال و نمو و رشد پیدا می کند و هر چه به اوج لذت برسد این حس قویتر و لذتی که زن از این عمل می برد عمیقتر و بهتر می شود ، به شرطی که شریک جنسی او قادر باشد تا این حس را به نحو شایسته ای رشد و نمو بدهد و در مسیر سالم از آن بهره برده و در ضمن به زن لذت برساند .

پس در یک عمل جنسی مناسب باید زوجین به فکر هم و به اوج لذت رساندن هم باشند و هم به فکر خود و لذت بردن از این موهبت خدادادی . در مكاتب مختلف بحثهای فراوانی پیرامون شناخت ملاك فضیلت و تمییز فعل اخلاقی از غیر آن صورت گرفته و هر مكتب به فراخور مبانی فكری خویش معیار خاصی را ارائه داده و جدول مشخصی را برای فضائل اخلاقی ترسیم نموده است در این گفتار كوتاه ابتدا به برخی از این نظریات اشاره نموده و سپس دیدگاه اسلام مطرح شد. از همین روست كه تمام عبادات اعم از واجب و مستحب در زمره فضائل اخلاقی به شمار می روند و برخی علماء اخلاق نیز در كتب خود آنها را نیز ذكر كرده اند از جمله مرحوم ملا محمد مهدی نراقی بسیاری از واجبات و مستحبات را در زمره فضائل اخلاقی گنجانده است.

مرحوم علّامه در پاسخ به این اشکال می نویسد : مدح همه ی این موارد از این جهت است که بازگشت آن به ثواب و عقاباخروی است . سپس امام(علیه السلام) فرمود:«شاکرترین شما نسبت به خدا، سپاسگزارترینتان نسبت به مردم است». امام علی علیه السلام در هشداری ارزنده می فرماید: «افَةٌ الْهَیْبَتهِ الْمِزاحُ؛ شوخی، آفت هیبت است». در اینجا به مقایسهای اجمالی بسنده میکنیم. در ادامه هر سطح را به طور خلاصه مرور میکنیم. در هر جامعه ای کم و بیش افرادی یافت می شوند که به علل گوناگونی توان تأمین زندگی خویش را ندارند ، همچنین مواردی پیش می آید که نیاز به کمک توانگران احساس می شود.

دیدگاهتان را بنویسید